Niacyna (witamina B3) – co to jest i jak wpływa na energię i skórę?
-
Zimnotłoczone oleje i standaryzowane ekstrakty roślinne – synergiczne działanie (kapsułka w kapsułce)Kwasy GLA (min. 85,5 mg) – wsparcie nawilżenia i wzmocnienie bariery hydrolipidowejDziałanie przeciwzapalne – kompleksowo dobrane antyoksydantyInnowacyjny suplement diety stworzony z Małgorzatą Lenartowicz (Dietoterapia Lenartowicz)
Czym jest niacyna?
Niacyna to inaczej witamina B3, czasem nazywana witaminą PP. Występuje w kilku formach, m.in. jako kwas nikotynowy i nikotynamid. Znajdziesz ją głównie w wątróbce, ale jest obecna również w innych rodzajach mięsa, warzywach i produktach zbożowych. Niezbędna dla prawidłowego metabolizmu węglowodanów, białek i tłuszczów.
Formy niacyny – czym się różnią?
Wyżej wymienione formy niacyny różnią się między sobą budową i są wykorzystywane w organizmie w różny sposób (na drodze innych procesów, nawet dla osiągnięcia tego samego celu).
| Kwas nikotynowy | Nikotynamid (niacynamid) | |
| Budowa | Pierścień pirydynowy z grupą karboksylową -COOH | Pierścień pirydynowy z grupą amidową -CONH2 |
| Efekt uboczny | Może powodować efekt flush, szczególnie w większych dawkach | Nie powoduje typowego efektu flush |
| Odzyskiwanie NAD+ | wykorzystywany w szlaku Preiss- Handlera | substrat szlaku odzyskiwania |
Właściwości niacyny – za co odpowiada w organizmie?
Funkcje niacyny w naszym organizmie to przede wszystkim:
- wsparcie dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego,
- utrzymywanie procesów metabolizmu energetycznego,
- wspomaganie funkcji psychologicznych i zdrowia psychicznego u osób z jej niedoborem,
- wpływ na dobrostan błon śluzowych,
- pomoc w zachowaniu zdrowej skóry,
- przyczynianie się do redukowania uczucia zmęczenia i znużenia.
Niacyna a metabolizm energetyczny i zmęczenie
Pochodne niacyny są prekursorami dla cząsteczki NAD+, która jest akceptorem wodoru w reakcjach związanych z oddychaniem komórkowym. Właśnie to mamy na myśli, mówiąc, że niacyna jest niezbędna w procesach metabolizmu tłuszczów, białek i węglowodanów.
O NAD+ pisałam już dla Was w artykule NAD+ – co to jest i jaką rolę pełni w energii komórkowej? – warto do niego sięgnąć, by dowiedzieć się najważniejszych informacji o tej kluczowej cząsteczce.
Gdy procesy te tracą na efektywności ze względu na niedobór niacyny, możesz odczuwać:
- przewlekłe zmęczenie,
- bóle głowy,
- brak energii do działania,
- apatię,
- problemy ze skoncentrowaniem się.
Niacyna a układ nerwowy
Pochodne niacyny są substratami w szlakach komórkowych, które mają wpływ na:
- ekspresję genów,
- cykl komórkowy,
- apoptozę, czyli zaprogramowaną śmierć komórki,
a wszystkie one są istotne dla działania całego organizmu, w tym układu nerwowego.
Niacyna może wpływać także wzmacniająco na naturalną fagocytozę szczątków komórkowych przez wpływ na aktywność mikrogleju oraz regulująco na metabolizm cholesterolu. Przenika barierę krew-mózg, co ma istotne znaczenie dla potencjalnego działania neuroprotekcyjnego w obrębie mózgu.
Dane literaturowe stawiają niacynę w korzystnym świetle, zwracając uwagę na jej potencjalny wpływ terapeutyczny i możliwy neuroprotekcyjny w kierunku takich schorzeń, jak:
- stwardnienie rozsiane,
- stwardnienie zanikowe boczne,
- choroba Alzheimera,
- glejak wielopostaciowy,
- choroba Parkinsona,
- pląsawica Huntingtona.
W analizowanych modelach eksperymentalnych niacyna chroni przed wyczerpaniem zapasów NAD+ oraz działa ochronnie względem mitochondriów w modelach zdarzeń niedokrwiennych oraz urazowych mózgu. Wykazuje także działanie immunomodulujące. (4, 5)
Badania nad niacyną wciąż trwają, a jej potencjalne zastosowania neuroprotekcyjne nie mają obecnie wystarczającej, potwierdzonej skuteczności klinicznej. Dają jednak nadzieję na możliwe zastosowanie tej witaminy w przyszłości w terapiach chorób związanych z układem nerwowym.
Niacyna a skóra
Niacyna jest istotna dla prawidłowego funkcjonowania błon śluzowych. Jej niedobór może prowadzić do zmian zapalnych, zwłaszcza w obrębie jamy ustnej.
Czy niacynamid w kosmetykach faktycznie działa?
Niacynamid to popularny składnik kosmetyków. Faktycznie, jego działanie na skórę w pewnych aspektach jest udowodnione lub prezentuje się obiecująco, chociaż niektóre badania prowadzone były na niewielkich grupach osób. Możemy jednak powiedzieć, że stosowanie niacynamidu na skórę ma szansę:
- poprawić stan bariery naskórkowej,
- ograniczyć utratę wody,
- zmniejszyć widoczność przebarwień,
- korzystnie wpływać na oznaki fotostarzenia, w tym płytkie zmarszczki. (6-9)
Czego nie powinniśmy jednak oczekiwać?
- Głębokiego spłycenia zmarszczek,
- zupełnego zniwelowania przebarwień,
- wyleczenia trądziku o różnym podłożu.
Warto pamiętać, że efekty mogą być indywidualne i zależeć również od przyczyn powstawania przebarwień czy trądziku. We wsparciu leczenia trądziku niacynamid uzyskuje wyniki obiecujące, lecz niejednoznaczne i w danym momencie ograniczone.
Niacynamid jako wsparcie w dobrze dobranej pielęgnacji? Tak! Jako cudowny środek na trądzik czy zmarszczki? Niekoniecznie. Czy niacyna przyjęta doustnie może przynieść korzyści dla skóry? Tak, ale przede wszystkim jako pomoc w zapobieganiu skutkom jej niedoborów i związanymi z nimi problemami natury dermatologicznej.
Źródła niacyny
Niacyna występuje w wielu produktach spożywczych:
- mięsie,
- rybach,
- zbożu,
- strączkach,
- orzechach,
- warzywach,
- grzybach,
- drożdżach.
Wybrałam dla Ciebie 11 przykładowych produktów spożywczych, obfitujących w niacynę.
| Produkt spożywczy | Zawartość niacyny w mg/100g produktu |
| Duszona wątróbka wołowa | 17,53 |
| Smażona wątróbka wołowa | 14,47 |
| Smażona wątróbka cielęca | 14,35 |
| Smażony bekon | 11,57 |
| Stek cielęcy z polędwicy | 9,68 |
| Pierś z kurczaka | 9,18 |
| Wędzona na ciepło ryba maślana | ≈9,03 |
| Wędzona makrela | ≈8,90 |
| Pszenica | 4,96-5,70 |
| Jęczmień | 4,52-5,20 |
| Proso | 4,50-4,70 |
Tabelę opracowałam na podstawie danych z publikacji 2, 10, 11, 12. Zawartość niacyny zależy od danej próbki produktu i metody analitycznej, przedstawione wartości są orientacyjne i nie są tożsame dla każdego produktu danego rodzaju.
Dla porównania w surowym bekonie znajduje się 3,82 mg/100g niacyny, według tej samej bazy danych. W smażonym produkcie jest ona po prostu bardziej skoncentrowana, w stosunku do nawodnionego, surowego boczku.
Warto też wiedzieć, że niacyna jako witamina rozpuszczalna w wodzie, może zostać częściowo wypłukana z produktu podczas gotowania. Mam dobrą wiadomość – jeśli przygotujesz z tej wody zupę, zachowasz w posiłku niacynę, która wcześniej uległa wypłukaniu.
Objawy niedoboru niacyny
Niedobór niacyny może objawiać się niepokojącymi sygnałami ze strony układu nerwowego oraz psychiki:
- lęki,
- depresja,
- zaburzenia pamięci,
- zaburzenia psychotyczne.
Inne objawy niedoboru witaminy B3 to problemy dermatologiczne, dolegliwości z układu pokarmowego, a w skrajnych sytuacjach pelagra.
Suplement z witaminą B3 – jaki wybrać i ile przyjmować?
W publikacji E. Rychlik i in. z 2024 roku Normy Żywienia dla Populacji Polski referencyjna wartość spożycia niacyny dla osoby dorosłej wynosi 16 mg na dzień.
Warto wybrać taki suplement diety, który nie ukrywa przed nami tajemnic. Filozofia marki jest przejrzysta, a nad produktem prowadzone były badania i analizy laboratoryjne pod kątem czystości. Wiemy, co wchodzi w jego skład – dobrze, gdy są to standaryzowane, opatentowane surowce.
Gdy już wybierzesz odpowiedni dla siebie produkt, to wtedy należy zapoznać się z zaleceniami producenta i przestrzegać dobowej dawki, którą wskazuje. Pamiętaj, że kluczem do uzyskania efektów jest regularność, a nie zażywanie nadprogramowych dawek.
Witamina B3 w formie NR Niagen®
W DUO COMPLEX Longevity postawiliśmy na opatentowaną formę witaminy B3 – rybozyd nikotynamidu Niagen®. Podobnie jak opisany w tabeli wyżej nikotynamid, nie wywołuje on typowego efektu flush, a w organizmie służy do wytwarzania NAD+.
Co jeszcze kryje dwufazowa kapsułka?
- Kwasy omega-3 DHA i EPA z koncentratu oleju rybiego Epax®2050. Dzienna porcja dostarcza 250 mg DHA, który przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu.
- Witamina E, która pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.
- Resweratrol ze standaryzowanego ekstraktu Resvenox® – 95 mg w dziennej porcji.
Skutki uboczne niacyny
Jednym ze skutków ubocznych stosowania witaminy PP mogą być zaburzenia żołądkowo-jelitowe, swędzenie skóry i uczucie jej ściągania, a w niektórych sytuacjach przy przyjmowaniu niacyny zachodzi efekt flush.
Efekt flush – skąd się bierze?
Niacin flush, efekt flush, to skutek stosowania m.in kwasu nikotynowego, objawiający się zaczerwienieniem na twarzy, klatce piersiowej i szyi. Towarzyszy mu pieczenie, odczuwanie gorąca oraz mrowienie. Dzieje się tak na skutek nagłego, jednoczesnego rozszerzenia naczyń krwionośnych.
Dobra wiadomość polega na tym, że ustępuje samoistnie i nie jest niebezpieczny dla zdrowia.
Niacyna a wątroba
Czy duże dawki niacyny mogą uszkodzić wątrobę? Niestety tak, jednak najczęściej zauważa się taki efekt przy dużych, terapeutycznych dawkach, zwłaszcza podczas stosowania preparatów o przedłużonym uwalnianiu. (15), niż w przypadku suplementacji uzupełniającej, zgodnie z zaleceniem producenta bądź lekarza.
Górny tolerowany poziom, inaczej upper level dla nikotynamidu to 12,5 mg/kg masy ciała lub 900 mg na dzień dla osoby dorosłej o określonej masie ciała. W przypadku kwasu nikotynowego jest to tylko 10 mg na dobę, wykluczając ciążę i karmienie piersią (brak wystarczających danych). (13) W USA dla niacyny podaje się 35 mg/dobę jako górny tolerowany poziom spożycia dla dorosłych. (14) Nie oznacza to jednak, że poniżej tych dawek nie wystąpią żadne efekty uboczne – to indywidualna kwestia organizmu.
Podsumowanie
Niacyna to witamina występująca w wielu produktach spożywczych, zwłaszcza w mięsie, rybach, warzywach, orzechach i zbożach. Jej dwie najczęściej wyróżniane formy to kwas nikotynowy i nikotynamid, nazywany również niacynamidem. Jest to częsty składnik kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Spożycie niacyny na odpowiednim poziomie pozwala zapobiegać jej niedoborom, które mogą objawiać się na wiele sposobów, zwłaszcza na tle dermatologicznym, neurologicznym i psychicznym. Prekursory NAD+ związane są z metabolizmem niacyny, dlatego tak ważne jest, by nie zabrakło jej w organizmie – pośredniczy w procesach, w których wytwarzana jest energia z pożywienia.
FAQ
Wiedząc już, na co pomaga niacyna, sprawdźmy jakie są jeszcze najczęściej zadawane pytania o witaminę PP.
Niacynę lepiej brać rano czy wieczorem?
Witaminę B3 można przyjmować o każdej porze dnia. Dla wielu osób wygodną porą przyjęcia suplementu może być poranek, podczas śniadania. Te osoby, które doświadczają efektu flush, być może będą wolały przyjąć witaminę po południu lub wieczorem, gdy już nie planują wychodzenia z domu.
Czy można łączyć niacynę z innymi witaminami z grupy B?
Tak, można ją połączyć z innymi witaminami z grupy B. Witaminy te działają synergicznie, wszystkie są rozpuszczalne w wodzie i nie wykluczają swojego działania wzajemnie.
Czy niacynamid w kremie działa tak samo jak niacyna w suplemencie?
Nie. Niacyna w suplementach doustnych przede wszystkim może wziąć udział w procesach prowadzących do syntezy NAD+, a także do wyrównania jej niedoborów, jeśli występują. Niacynamid w kosmetykach może przede wszystkim wesprzeć barierę skórną, wspomóc ochronę przed utratą wody i sprawić, że przebarwienia mogą stać się mniej widoczne, a przy regularnym stosowaniu ma szansę wpłynąć korzystnie na drobne zmarszczki.
Czy niacynę można przyjmować długoterminowo?
Suplementacja w dawkach odpowiadającym dziennemu zapotrzebowaniu na niacynę może być długoterminowa, jednak dłuższa suplementacja większych dawek powinna być prowadzona pod opieką lekarza.
Ewentualna suplementacja powinna służyć wyrównaniu niedoborów – gdy one nie występują, nie można założyć, że dodatkowe dostarczanie niacyny w formie preparatu faktycznie przyniesie dalsze korzyści zdrowotne.
Kto nie powinien przyjmować suplementów z niacyną?
Każda osoba borykająca się z chorobą przewlekłą, chorobami nerek, wątroby czy układu pokarmowego powinna skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji. Suplementacja niacyną, zwłaszcza w większych dawkach, jest u takich osób niewskazana, podobnie jak u chorych na dnę moczanową i cukrzycę. Kobiety w ciąży i karmiące piersią również powinny skonsultować zasadność i dawkę suplementacji z lekarzem prowadzącym. Ten artykuł nie stanowi porady medycznej. W razie wątpliwości zawsze konsultuj się z lekarzem i pamiętaj, że suplementy diety nie zastąpią zdrowej, zbilansowanej diety.
- Zielińska, Agnieszka. "Witaminy B we wspomaganiu działania układu nerwowego i łagodzeniu zaburzeń poznawczych." Lek w Polsce 401.10 (2024): 28-35.
- https://www.ars.usda.gov/ARSUserFiles/80400525/Articles/IFDC5_YldRetn.pdf?utm
- Rychlik, Ewa, et al. Normy żywienia dla populacji Polski. Warsaw, Poland: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
- Gasperi, Valeria, et al. "Niacin in the central nervous system: an update of biological aspects and clinical applications." International journal of molecular sciences 20.4 (2019): 974.
- Wuerch, Emily, Gloria Roldan Urgoiti, and V. Wee Yong. "The promise of niacin in neurology." Neurotherapeutics 20.4 (2023): 1037-1054.
- Mohammed, D et al. “Influence of niacinamide containing formulations on the molecular and biophysical properties of the stratum corneum.” International journal of pharmaceutics vol. 441,1-2 (2013): 192-201
- Boo YC. Mechanistic Basis and Clinical Evidence for the Applications of Nicotinamide (Niacinamide) to Control Skin Aging and Pigmentation. Antioxidants (Basel). 2021 Aug 21;10(8):1315.
- Bissett, D L et al. “Topical niacinamide reduces yellowing, wrinkling, red blotchiness, and hyperpigmented spots in aging facial skin.” International journal of cosmetic science vol. 26,5 (2004): 231-8
- Bissett, Donald L et al. “Niacinamide: A B vitamin that improves aging facial skin appearance.” Dermatologic surgery : official publication for American Society for Dermatologic Surgery [et al.] vol. 31,7 Pt 2 (2005): 860-5; discussion 865.
- Majewski, Michał, and Anna Lebiedzińska. “Variations of niacin content in saltwater fish and their relation with dietary RDA in Polish subjects grouped by age.” Roczniki Panstwowego Zakladu Higieny vol. 65,2 (2014): 101-5.
- Çatak, Jale. “Determination of niacin profiles in some animal and plant based foods by high performance liquid chromatography: association with healthy nutrition.” Journal of animal science and technology vol. 61,3 (2019): 138-146.
- Hrubša, Marcel et al. “Biological Properties of Vitamins of the B-Complex, Part 1: Vitamins B1, B2, B3, and B5.” Nutrients vol. 14,3 484. 22 Jan. 2022
- Scientific Committee on Food. Opinion of the Scientific Committee on Food on the Tolerable Upper Intake Levels of Nicotinic Acid and Nicotinamide (Niacin). European Commission, 17 Apr. 2002,
- Institute of Medicine. “Niacin.” Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline, National Academy Press, 1998, pp. 123–149. The National Academies Press,
- LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; 2012-. Niacin. [Updated 2020 Jul 9].