Witamina D po lecie – od kiedy suplementować?
Kiedy słońce przestaje wystarczać?
Podstawowym źródłem witaminy D jest synteza skórna, która zachodzi pod wpływem promieniowania UVB. Problem w tym, że w Polsce sprzyjający syntezie skórnej kąt nasłonecznienia występuje mniej więcej między końcem kwietnia/początkiem maja i utrzymuje się do końca września. Wraz z nadejściem jesieni synteza skórna witaminy D staje się coraz mniej efektywna, dlatego warto pomyśleć o witaminie D na jesień – zarówno jako składnika urozmaiconych jesiennych posiłków, jak i elementu suplementacji.
Niedostateczna synteza skórna w okresie jesienno-zimowym w połączeniu z mało urozmaiconą dietą i brakiem suplementacji może prowadzić do niedoboru witaminy D. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat jego objawów i profilaktyki, zajrzyj do naszego artykułu: Niedobór witaminy D. Jakie są objawy i jak zapobiegać?
Czy solarium dostarczy witaminy D?
Skoro kąt padania promieni słonecznych jesienią sprawia, że skórna synteza witaminy D jest niewystarczająca, to może rozwiązaniem jest solarium? W praktyce większość tradycyjnych łóżek w solariach emituje głównie promieniowanie typu UVA, natomiast udział promieniowania UVB jest w nich śladowy lub żaden. Z tego względu wizyty w solarium nie stanowią skutecznego i bezpiecznego sposobu na pozyskanie witaminy D i nie zastępują naturalnej ekspozycji na słońce ani suplementacji witaminy D jesienią.
Solarium a witamina D – omawiając ten temat, warto pamiętać również o innej ważnej kwestii. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zakwalifikowała promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez lampy używane w kabinach solaryjnych do grupy czynników najwyższego ryzyka. Regularne korzystanie z solarium ma negatywny wpływ na zdrowie i zwiększa ryzyko czerniaka. W jednej z analiz wskazano, że opalanie się w solarium wiąże się ze wzrostem ryzyka zachorowania na ten nowotwór o 22% u wszystkich osób korzystających z solarium i powyżej 98% u tych, którzy korzystali z takich wizyt przed 35. rokiem życia [1]. W Polsce od 2018 roku obowiązuje zakaz udostępniania solarium osobom niepełnoletnim (na podobne rozwiązanie zdecydowały się też inne kraje m.in. Austria, Wielka Brytania, Szwecja, Norwegia).
Dlaczego wrzesień to dobry moment na rozpoczęcie suplementacji?
Wrzesień jest dobrym momentem na rozpoczęcie suplementacji witaminy D z kilku powodów:
- Zmiany w kącie padania promieni słonecznych: w Polsce warunki nasłonecznienia umożliwiające endogenną produkcję witaminy D w skórze pojawiają się między końcem kwietnia a początkiem maja i utrzymują do końca września. W pozostałych miesiącach synteza ta w naszych szerokościach geograficznych praktycznie nie zachodzi.
- Wyczerpywanie się zapasów z lata:jesienią powoli wyczerpują się zapasy witaminy D, które organizm zgromadził latem.
- Niewystarczająca ilość witaminy D w diecie: nawet jedząc urozmaicone posiłki, trudno pokryć zapotrzebowanie na witaminę D tylko poprzez dietę. Jej źródła pokarmowe ograniczają się do kilku produktów (np. tłustych ryb morskich), dlatego tak ważne jest, aby w okresie jesienno-zimowym wspomóc się suplementacją.
Rozpoczęcie suplementacji witaminy D na jesień pozwala płynnie zastąpić słabnącą syntezę skórną i utrzymać optymalne stężenie witaminy D we krwi.
Suplementacja przez cały rok czy tylko w sezonie?
Kwestia tego, czy witaminę D należy przyjmować przez dwanaście miesięcy, czy wyłącznie w okresie jesienno-zimowym warto skonsultować ze specjalistą, ponieważ zależy to od różnych czynników (wieku, stanu zdrowia, masy ciała i indywidualnej ekspozycji na słońce). W polskich warunkach klimatycznych naturalna synteza skórna może zachodzić efektywnie od maja do września, ale pod warunkiem, że ekspozycja na słońce trwa przynajmniej 15 minut w godzinach 10-15. Ważne jest również to, jaka powierzchnia ciała została wystawiona na działanie promieniowania UVB – nie wystarczy po prostu wyjść na słońce na 15 minut. Trzeba pamiętać o odsłonięciu przedramion i nóg oraz unikaniu stosowania kosmetyków z filtrami UV.
Sprawa komplikuje się jesienią, gdy kąt padania promieni słonecznych sprawia, że promieniowanie UVB jest pochłaniane przez atmosferę i produkcja endogenna w skórze spada do niskiego poziomu.
Zgodnie z polskimi wytycznymi dla zdrowych dzieci powyżej 4. roku życia, młodzieży i dorosłych (do 65. roku życia) rekomenduje się suplementację w dawce 1000-2000 IU na dobę od końca września do kwietnia. Jeżeli jednak w okresie letnim ekspozycja na słońce była niewystarczająca (np. z powodu pracy w pomieszczeniach, stosowania filtrów UV, noszenia ubrań zakrywających ciało) – przyjmowanie witaminy D w tej samej ilości zaleca się przez cały rok [2].
U niektórych grup suplementacja całoroczna jest konieczna:
- Najmłodsze dzieci (do 3. roku życia): Niemowlęta do 6. miesiąca życia wymagają 400 IU/dobę, między 6. a 12. miesiącem 400-600 IU/dobę, a dzieci w wieku 1-3 lat 600 IU/dobę przez cały rok ze względu na zakaz bezpośredniego opalania.
- Seniorzy (powyżej 65. roku życia): Osoby w wieku 65-75 lat powinny suplementować 1000-2000 IU/dobę, a seniorzy powyżej 75 lat 2000-4000 IU/dobę stale przez cały rok. Wraz z wiekiem zawartość 7-dehydrocholesterolu w skórze drastycznie spada, co ogranicza wydajność syntezy endogennej, a dodatkowo pogarsza się jej wchłanianie i metabolizm.
Podsumowując, w przypadku dzieci powyżej 4. roku życia i osób dorosłych synteza skórna witaminy D może być wystarczająca w okresie od początku maja do końca września. Jednak mimo wszystko dodatkowa suplementacja w podanych ilościach jest rekomendowana przez cały rok [2].
Jeden nawyk na start sezonu
Od kiedy brać witaminę D? Najlepiej pomyśleć o tym już na starcie sezonu jesienno-zimowego, gdy dni stają się krótsze i mniej słoneczne.
W dbaniu o odpowiednią podaż tego ważnego składnika pomagają suplementy diety z witaminą D. Dostępne są w różnych formach – od kapsułek przez spraye po oleje wzbogacone w witaminę D.
Jeśli szukasz wygodnego sposobu suplementacji, który ułatwi utrzymanie regularności, zwróć uwagę na Witaminę D Olini. To wegańska witamina D z fitosteroli sosnowych, zamknięta w małej szklanej buteleczce z dozownikiem ułatwiającym precyzyjne odmierzenie odpowiedniej ilości. Dostępna jest zarówno w wersji dla osób dorosłych, jak i dzieci, dzięki czemu możecie dbać o zdrowe nawyki całą rodziną.
Podsumowanie
Witamina D pomaga nie tylko w utrzymaniu zdrowych kości i zębów. Jest ważna również dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, co nabiera szczególnego znaczenia jesienią podczas tzw. sezonu grypowego. Niestety, w tym czasie ciężej o utrzymanie jej prawidłowego poziomu w organizmie, bo synteza skórna (główne źródło witaminy D w ludzkim organizmie) staje się mniej efektywna. Dlatego od końca września do maja warto pomyśleć o dodatkowym źródle witaminy D, jakim jest suplementacja.
- MacKenzie, R., Imison, M., Chapman, S., & Holding, S. (2008). Mixed messages and a missed opportunity: Australian news media coverage of Clare Oliver's campaign against solaria. Medical Journal of Australia, 189(7), 371-374.
- Kuciński, J., Fryska, Z., Wołejko, A., Semeniuk, P., Burczyk, R., Górna, N., Łabuda, A. & Mazurek, E. (2023). Aktualne zalecenia w Polsce dotyczące suplementacji witaminy D. Med Og Nauk Zdr., 29(4), 277-282.
- Kapka-Skrzypczak, L., Krasowska, E., & Skrzypczak, M. (2011). Negatywne skutki zdrowotne korzystania z solarium. Polish Journal of Public Health, 112(2), 167-173.