Spis treści:
Niedokrwistość z niedoboru żelaza to najczęstszy rodzaj anemii, który rozwija się w wyniku zbyt małej ilości żelaza niezbędnego do produkcji hemoglobiny.
Niedokrwistość popularnie nazywana jest również anemią, dlatego można powiedzieć, że jest to to samo. Jednak już czym innym jest niedobór żelaza i niedokrwistość.
Niedobór żelaza to stan, w którym zapasy tego pierwiastka w organizmie ulegają wyczerpaniu na skutek np. zbyt małej podaży, upośledzonego wchłaniania lub utraty krwi. Z kolei niedokrwistość z niedoboru żelaza można określić jako najbardziej zaawansowany etap tego niedoboru. Zasadnicza różnica polega na tym, że anemia rozwija się dopiero wtedy, gdy pula żelaza w organizmie jest już na tyle mała, że nie wystarcza do bieżącej produkcji hemoglobiny. Widać to w badaniach krwi, ponieważ poziom hemoglobiny u osób z anemią jest poniżej normy.
Żelazo odgrywa ważną rolę w procesie tworzenia krwi, czyli erytropoezie. Jest potrzebne do powstawania hemoglobiny, czyli czerwonego barwnika krwi i głównego białka krwinek czerwonych – niezbędnego do transportu tlenu do komórek oraz odprowadzenia z nich dwutlenku węgla.
Co więcej, żelazo uczestniczy w procesie namnażania się i różnicowania krwinek czerwonych.
Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstszym rodzajem anemii, co może wynikać z tego, że samo żelazo jest trudno przyswajalne przez organizm, a do jego niedoboru doprowadza szereg różnych czynników. Wśród przyczyn wymienia się m.in. źle zbilansowaną dietę ubogą w żelazo, utrata dużej ilości krwi (w tym spowodowana obfitymi miesiączkami), zaburzenia wchłaniania żelaza towarzyszące chorobom przewodu pokarmowego.
Oprócz anemii wynikające z niedoboru żelaza wyróżnia się inne rodzaje niedokrwistości np.:
W tym artykule skupiamy się na niedokrwistości z niedoboru żelaza, ponieważ to ona jest najczęstszym problemem. Skoro wiesz już, czym jest i jakie mogą być jej przyczyny, czas przyjrzeć się objawom.
Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza rozwijają się zwykle stopniowo. Na początku łatwo je przeoczyć, ponieważ są mało charakterystyczne.
Objawy anemii u dorosłych są bardzo zróżnicowane i czasami można je łatwo przeoczyć. Do najczęstszych i najbardziej charakterystycznych symptomów należą:
Z kolei do nietypowych objawów zaliczają się m.in. odczuwanie nieodpartej ochoty na spożywanie substancji niejadalnych lub surowych, zaburzenia cyklu menstruacyjnego czy częste infekcje.
Objawy anemii u dorosłych mogą zostać łatwo przeoczone, ponieważ niektóre z nich są mało charakterystyczne. Zmęczenie, senność, bóle głowy czy spadek tolerancji wysiłku fizycznego bywają tłumaczone innymi przyczynami, chociażby problemami w pracy czy przemęczeniem. Warto jednak uważnie je obserwować i skonsultować się ze specjalistą, jeśli utrzymują się przez dłuższy czas.
Podczas anemii może dojść do nieregularnych miesiączek, a nawet ich braku. Z kolei długie, obfite miesiączki są jedną przyczyn niedokrwistości z niedoboru żelaza.
Jeśli już przez dłuższy czas odczuwasz zmęczenie, senność, rozdrażnienie, bóle głowy, a także widzisz że Twoja skóra stała się wyraźnie blada i sucha, warto pomyśleć o konsultacji z lekarzem. W przypadku podejrzenia anemii konieczne jest wykonanie morfologii krwi. Pozwala ona ocenić stężenie hemoglobiny (Hb), a także liczbę czerwonych krwinek (RBC), średnią objętość erytrocytu (MCV) oraz średnią masę hemoglobiny w erytrocycie (MCH).
Anemia może wydawać się niegroźna, ponieważ jej początkowe objawy to np. zmęczenie, drażliwość czy bladość skóry. Jednak, jeśli pozostaje nieleczona, oddziałuje negatywnie na różne narządy i układy, a także jest zagrożeniem dla przebiegu ciąży i rozwoju dziecka.
Do czego prowadzi nieleczona anemia? Długotrwały niedobór żelaza może powodować komplikacje zdrowotne, które wynikają przede wszystkim z niedotlenienia tkanek przez dłuższy czas. Ma negatywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, układ nerwowy, a także może zwiększać ryzyko powikłań pooperacyjnych.
Nieleczona anemia może mieć poważne konsekwencje również dla przebiegu ciąży i rozwoju dziecka. Skutkuje przewlekłym niedotlenieniem płodu i stwarza wyższe ryzyko urodzenia dziecka z niską masą ciała, a także porodu przedwczesnego.
O stanie zagrażającym życiu mówi się zazwyczaj, gdy stężenie hemoglobiny spada poniżej 7 g/dl (według niektórych źródeł poniżej 6,5 g/dl). W takich przypadkach, a zwłaszcza w sytuacji ostrej utraty krwi prowadzącej do wstrząsu krwotocznego, procedurą bezpośrednio ratującą życie jest pilne przetoczenie koncentratu krwinek czerwonych.
Jednak sama w sobie łagodna anemia z niedoboru żelaza nie jest bezpośrednim zagrożeniem dla życia. Co nie oznacza, że można lekceważyć jej objawy – długotrwały niedobór żelaza jest przyczyną poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Sygnałem alarmowym są bardzo nasilone objawy niedotlenienia, takie jak: omdlenia, epizody utraty pamięci, zaburzenia rytmu serca, skrajne wyczerpanie czy duszności. Kobiety, które starają się o dziecko, nie powinny też zwlekać z konsultacją lekarską, jeśli przez ponad rok regularnego współżycia, nie mogą zajść w ciążę i występują u nich zaburzenia miesiączkowania. Może okazać się, że u podłoża ich problemów z płodnością leży niedokrwistość z niedoboru żelaza.
Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają objawy, które utrzymują się przez dłuższy czas (m.in. bóle i zawroty głowy, ciągłe zmęczenie, problemy z koncentracją i pamięcią).
Czym może być spowodowana anemia?
U kobiet w wieku rozrodczym jedną z najczęstszych przyczyn ujemnego bilansu żelaza jest comiesięczna utrata krwi. Fizjologicznie kobieta traci około 40-60 ml krwi podczas miesiączki. Jednak w przypadku obfitych krwawień mogą być to większe wartości, co wiąże się z ryzykiem anemii.
Za obfitą miesiączkę uznaje się taką, która wymaga zmiany środków higienicznych (podpasek, tamponów) średnio co 1-2 godziny – także w nocy. Może być ona objawem chorób takich jak adenomioza czy endometrioza.
Objawy anemii u dorosłych mogą wynikać ze źle zbilansowanej diety. Szczególnie narażeni na niedobór żelaza są wegetarianie, ponieważ nie spożywają oni mięsa i ryb, w których znajduje się lepiej przyswajalne żelazo hemowe.
Bardziej narażone na niedobór żelaza są również kobiety w ciąży, które mają znacznie wyższe zapotrzebowanie na ten pierwiastek niż przed zajściem w ciążę. W związku z tym ich dieta wymaga zwracania szczególnej uwagi na odpowiednie spożycie produktów obfitujących w żelazo – co może być utrudnione ze względu na dolegliwości ciążowe (np. nudności i wymioty, większą wrażliwość na zapachy i niechęć do jedzenia niektórych produktów).
Nawet najlepiej zbilansowana dieta może nie uchronić przed niedokrwistością z niedoboru żelaza, jeśli organizm nie jest w stanie poprawnie wchłonąć tego pierwiastka z żywności. Poważną barierą dla wchłaniania są stany zapalne oraz przewlekłe choroby przewodu pokarmowego. Zaliczają do nich przede wszystkim:
Ponadto, problem zaburzonego wchłaniania może dotyczyć osób po resekcjach jelit i operacjach bariatrycznych, a także tych, które długotrwale przyjmują leki z grupy inhibitorów pompy protonowej (hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego).
W okresie ciąży zapotrzebowanie na żelazo znacznie rośnie. Wiąże się to z koniecznością zabezpieczenia potrzeb szybko rozwijającego się płodu, budowy łożyska oraz zwiększenia objętości krwi krążącej matki.
Zgodnie z najnowszymi normami żywienia dla populacji Polski dzienne zalecane spożycie żelaza dla kobiet w ciąży wynosi 27 mg. Dla porównania kobietom, które nie są w ciąży, rekomenduje się 18 mg żelaza dziennie, czyli 1,5 razy mniej.
Dbanie o odpowiednią podaż żelaza w ciąży jest podwójnie ważne, ponieważ nieleczona anemia może prowadzić do porodu przedwczesnego i urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową.
Anemia – co jeść i pić? Odpowiedź na to pytanie nie ogranicza się wcale do produktów bogatych w żelazo. Ważną rolę w diecie przy anemii odgrywają też składniki żywności, które zwiększają wchłanianie tego pierwiastka.
Żelazo obecne w żywności występuje w dwóch formach, które różnią się stopniem przyswajalności. Żelazo hemowe (pochodzenia wyłącznie zwierzęcego) wchłania się najlepiej – jego przyswajalność wynosi około 20-35%. Z kolei żelazo niehemowe jest gorzej przyswajalne (na poziomie około 10%).
Co jeść przy anemii? Poniżej znajdziesz tabelę, która pokazuje, jakie produkty są dobrym źródłem żelaza.
| Produkty pochodzenia zwierzęcego |
| mięso z podudzia kurczaka lub indyka |
| ryby (np. łosoś) |
| mięso czerwone (np. polędwica wołowa) |
| jajka |
| Produkty pochodzenia roślinnego |
| nasiona roślin strączkowych |
| kasza jaglana |
| kasza gryczana |
| orzechy pistacjowe |
| pestki dyni |
| buraki |
Co na anemię? Wskazana jest nie tylko dieta bogata w żelazo, ale i składniki, które mają korzystny wpływ na wchłanianie tego pierwiastka. Jednym z nich jest witamina C. Jej źródłem są warzywa i owoce np. kalarepa, papryka, pietruszka (korzeń i nać), kalafior, brokuły, owoce jagodowe, cytrusy czy owoce dzikiej róży. Najlepiej podawać je na surowo, ponieważ działanie wysokiej temperatury obniża zawartość witaminy C w produkcie.
Zakwas z buraków i ocet jabłkowy to dwa produkty, które pomagają utrzymać prawidłowy poziom żelaza w organizmie. Oba zawierają kwas mlekowy, wspomagający wchłanianie żelaza poprzez korzystny wpływ na zdrowie jelit. Uniwersytet Medyczny w Łodzi wykazał, że zakwas Olini zawiera żywe kultury bakterii probiotycznych Lactobacillus i Bifidobacterium (2,7 x 10⁵ CFU/ml), które są elementem mikrobioty jelitowej.
Są też produkty, które lepiej ograniczyć w przypadku anemii lub pamiętać o tym, aby spożywać je we właściwy sposób.
Negatywny wpływ na wchłanianie żelaza mają:
Jak wcielić te wskazówki w życie? Poniżej znajdziesz przykładowy jadłospis, który Ci w tym pomoże.
Oto przykładowy jadłospis na jeden dzień, skomponowany tak, aby maksymalnie wykorzystać najbogatsze źródła żelaza oraz czynniki zwiększające jego wchłanianie (witaminę C i kwas mlekowy).
Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza polega nie tylko na uzupełnieniu brakującego żelaza, ale przede wszystkim na znalezieniu i usunięciu przyczyny jego niedoboru. Terapia zwykle obejmuje odpowiednio dobraną suplementację, modyfikację diety oraz leczenie schorzeń lub czynników odpowiedzialnych za utratę bądź zaburzone wchłanianie żelaza.
W przypadku jawnego niedoboru żelaza lub rozwiniętej już niedokrwistości z niedoboru żelaza, stosowanie samej diety bogatej w żelazo jest zazwyczaj niewystarczające do wyrównania braków tego pierwiastka w organizmie.
Przyjmowanie suplementów diety z żelazem może znaleźć zastosowanie również w przypadku, gdy dostarczenie odpowiednich ilości tego pierwiastka wraz z dietą jest trudne lub wręcz niemożliwe. Taka sytuacja może mieć miejsce u wegetarian, kobiet w ciąży czy sportowców.
Suplementację żelazem warto skonsultować z lekarzem, ponieważ zarówno niedobór, jak i nadmiar tego pierwiastka jest szkodliwy dla organizmu.
Odpowiedź na pytanie o to, jak leczyć anemię nie ogranicza się do tego, że należy przyjmować “jakiś” preparat z żelazem. Niezwykle ważny jest wybór odpowiedniego suplementu diety. Po pierwsze warto zwrócić uwagę na formę chemiczną, w jakiej występuje żelazo – jedną z najlepiej przyswajalnych jest bisglicynian żelaza, czyli chelatowana forma, która nie dość, że jest dobrze przyswajana przez organizm to jeszcze nie podrażnia żołądka. W związku z tym będzie odpowiednia też dla osób, które przy suplementacji innych form żelaza odczuwały dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Kolejna ważna rzecz przy zakupie suplementu żelaza to ilość pierwiastka w zalecanej dziennej porcji, a także obecność składników ważnych dla wchłaniania żelaza. Dobrze, jeśli na liście składników pojawia się laktoferyna czy witamina C – tak jak ma to miejsce w Żelazie z witaminą C, laktoferyną i kwasem foliowym Olini.
Forma żelaza jest ważna ze względu na przyswajalność pierwiastka, a także ewentualne skutki uboczne suplementacji (np. ból brzucha). Dlatego jest to czynnik, na który warto zwrócić szczególną uwagę przy wyborze suplementu diety z żelazem.
Bisglicynian żelaza to wysoce przyswajalna, chelatowana forma, która jest łagodna dla żołądka. Rzadko powoduje skutki uboczne typu mdłości czy zaparcia.
Leczenie anemii to zazwyczaj kwestia kilku miesięcy – trzeba czasu, aby odbudować właściwy poziom żelaza w organizmie. Jednak nie ma jednej odpowiedni na pytanie o to, ile dokładnie trwa leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza. To kwestia indywidualna, która zależy od różnych czynników, dlatego leczenie powinno przebiegać pod okiem lekarza.
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące niedokrwistości z niedoboru żelaza.
Nieleczona anemia może prowadzić do zaburzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego, nerwowego czy powikłań pooperacyjnych. Może mieć również negatywny wpływ na przebieg ciąży i rozwój dziecka.
Warto zacząć od badań lekarskich, w tym jednego z najbardziej podstawowych badań krwi, czyli morfologii. Należy zwrócić uwagę również na urozmaicenie diety, ilość spożywanych produktów bogatych w żelazo, a także łączenie ich ze składnikami zwiększającymi czy zmniejszającymi wchłanianie tego pierwiastka. W niektórych przypadkach można rozważyć też suplementację – nie tylko żelazem, ale i laktoferyną oraz witaminą C, które wspomagają jego wchłanianie.
Wyrównanie poziomu żelaza to nie kwestia dni, a miesięcy. Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie o to, jak długo to trwa. Wiele zależy od stopnia niedoboru, chorób przewlekłych czy stylu życia.
Objawy anemii na początku mogą być mało zauważalne i niespecyficzne (np. zmęczenie, rozdrażnienie, bóle głowy). Jednak z czasem ulegają nasileniu i zaczynają coraz bardziej utrudniać codzienne funkcjonowanie, co trudno przeoczyć.
