Spis treści:
Witanolidy — co to jest i jak działają?
mgr inż. Anna Sobol
27 kwi 2026
-
Sensoril® – klinicznie przebadana ashwagandhaAffron® – ekstrakt ze znamion szafranuWitamina B6 – wspierająca zmniejszenie uczucia zmęczenia100% vegan
-
Sensoril® – klinicznie przebadana ashwagandhaAffron® – ekstrakt ze znamion szafranuWitamina B6 – wspierająca zmniejszenie uczucia zmęczenia100% vegan
Czym są witanolidy?
Witanolidy to związki chemiczne, które zupełnie naturalnie występują w niektórych roślinach. To steroidowe laktony, wtórne metabolity roślinne. Wykazują działanie adaptogenne, są znacząco aktywne biologicznie i dlatego cieszą się takim zainteresowaniem w medycynie naturalnej i konwencjonalnej, Ajurwedzie, branży suplementów diety i wśród osób, które starają się wspierać swój organizm naturalnymi sposobami. A o tym, czym są adaptogeny, pisałam tutaj, zajrzyj dla przypomnienia!Występowanie w przyrodzie
Odnajdziemy je zwłaszcza w roślinach z rodziny psiankowatych (tak, tej samej, do której należy spożywana przez nas na co dzień papryka czerwona czy pomidory), a z ich stężenia słynie właśnie Withania somnifera, czyli ashwagandha lub inaczej jeszcze ją nazywając, żeń-szeń indyjski. Występują także między innymi w miechunce peruwiańskiej.Ashwagandha jako źródło witanolidów
Ashwagandha zawiera witanolidy głównie w swoich liściach. Witania ospała rośnie głównie w Azji, ale również w Afryce czy południowej Europie. Nie jest dużych rozmiarów krzewem, chociaż bywa rozłożysta — jednak to jej korzeń jest jej popularniejszym surowcem zielarskim, wykorzystywanym już od wieków w medycynie ludowej Chin czy Indii.Właściwości zdrowotne witanolidów
Właściwości witanolidów są liczne i korzystne dla zdrowia. Szczególną uwagą wśród badaczy cieszy się m.in witaferyna A, która wykazuje funkcję przeciwnowotworową i przeciwzapalną. (4)Działanie adaptogenne
Adaptogenne właściwości witanolidów pozwalają klasyfikować ashwagandhę właśnie jako adaptogen, chociaż nie są to jedyne związki w niej zawarte, które spełniają tę funkcję. Poprzez adaptogenne działanie rozumiemy: wpływ na oś podwzgórze — przysadka — nadnercza, regulację poziomu kortyzolu, przywrócenie organizmowi homeostazy w momencie jej zachwiania, redukcję stresu, korzystny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego, wsparcie dla odporności. Adaptogeny pomagają organizmowi przystosować, zaadaptować się do trudnych warunków w jakich się aktualnie znalazł — czyli na przykład doznanego stresu. Działają pozytywnie względem funkcji poznawczych i przeważnie wykazują również właściwości przeciwutleniające.Działanie przeciwzapalne
Witanolidy a działanie przeciwzapalne. Bardzo ważna właściwość, ponieważ to właśnie przewlekłe stany zapalne są szczególnie niekorzystne dla naszego organizmu. Witanolidy mogą działać zarówno immunomodulacyjnie, jak i immunosupresyjnie. Oznacza to, że jednocześnie mogą stymulować układ odpornościowy do efektywnej walki, ale też go hamować w określonych sytuacjach, ograniczając negatywny wpływ przewlekłych stanów zapalnych, które mogą prowadzić do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Wpływają potencjalnie regulująco (inhibitująco) na szlak NF-κB, czyli jeden z najważniejszych szlaków sygnalizacyjnych naszego organizmu. (4, 6) Witanolidy wykazują działanie hamujące względem cyklooksygenaz COX-1 i COX-2. Cyklooksygenazy te to enzymy, które biorą udział w procesach zapalnych, produkując prostaglandyny. Niesteroidowe leki przeciwzapalne, które przyjmujemy doraźnie gdy boli nas głowa lub mamy gorączkę, hamują ich aktywność. Okazuje się, że niektóre witanolidy mają zatem tę samą zdolność w określonych przypadkach. (6)Działanie przeciwnowotworowe
W wielu pracach naukowych możemy odnaleźć informacje na temat antynowotworowych cech witanolidów. Działają one korzystnie między innymi przeciwko komórkom niektórych typów raka piersi, wątroby, prostaty, nerki czy mięsaka kości w badaniach na liniach komórkowych. (3) Te wnioski dotyczyły różnych witanolidów, których jest ponad 300 i które pochodziły z różnych roślin rodziny psiankowatych. Witanolidy stymulują zaprogramowaną śmierć komórki, czyli apoptozę, a proces ten ma ogromne znaczenie w zwalczaniu komórek nowotworowych, które naturalnie nie wchodzą w stan apoptozy, namnażając się bez kontroli. Witaferyna A wykazuje potencjalne właściwości zapobiegające rozwojowi angiogenezy (6), czyli tworzenia się naczyń krwionośnych, co jest szczególnie niebezpieczne w przebiegu nowotworów. Potrzeba jednak dalszych badań w tym zakresie, zwłaszcza klinicznych, ponieważ duża część doświadczeń odbywała się in vitro na liniach komórkowych lub in vivo, ale na zwierzętach. Cytotoksyczność witanolidów względem komórek nowotworowych jest jednak obiecująca i rzuca nadzieję na wsparcie terapii antynowotworowych w przyszłości.Działanie neuroprotekcyjne
Stymulacja enzymów odpowiedzialnych za walkę z wolnymi rodnikami tlenu sprawia, że witanolidy wykazują również działanie neuroprotekcyjne. Badania laboratoryjne na komórkach nerwowych człowieka wykazały, że witanolid A oraz glikozydy witanolidów działają naprawczo względem nich, gdy zostały one uszkodzone. (2) Nie bez znaczenia dla układu nerwowego pozostają właściwości przeciwzapalne witanolidów oraz ich zdolność do modulacji szlaków sygnałowych.Działanie przeciwbakteryjne
Witanolidy mają właściwości antyseptyczne. Działają przeciwbakteryjnie względem wielu rodzajów mikroorganizmów, m.in. E. coli czy Salmonella typhimurium. Wykazano też, że zatrzymują rozwój niektórych pasożytów, takich jak Leishmania donovani, pasożyta wywołującego leiszmaniozę. Przeciwpierwotniakowe działanie wykazano także w przypadku pasożytów wywołujących m.in. malarię. (1, 2)Witanolidy w suplementach diety
Witanolidy z korzenia ashwagandy są wykorzystywane jako składnik aktywny suplementów diety, których celem jest wsparcie naszego ciała w walce ze stresem i doprowadzenie organizmu do naturalnej równowagi.Standaryzowane ekstrakty
Rozważając stosowanie witanolidów, warto postawić na standaryzowane ekstrakty, bo wtedy wiadomo, że w suplemencie znajduje się określone stężenie związków aktywnych i że będzie ono takie samo w każdej partii produktu. W częściach roślinnych jest ono różne, bo może zależeć od tego, gdzie dana roślina rosła. Standaryzacja rozwiązuje ten problem. Witanolidy - dawkowanie: maksymalna dzienna dawka wynosi 10 mg witanolidów na dobę przy równoczesnym zaznaczeniu, że sama dawka korzenia ashwagandhy w proszku powinna wynosić maksymalnie 3g na dobę. (5)Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Kiedy nie stosować ashwagandhy? gdy karmisz piersią lub jesteś w ciąży, podczas farmakoterapii lekami nasennymi, uspokajającymi, na padaczkę, w niektórych chorobach, np. autoimmunologicznych, chorobach wątroby, tarczycy. Zawsze zapytaj lekarza — on rozwieje Twoje wątpliwości. Pamiętaj, że ten artykuł nie stanowi porady medycznej.Mechanizmy działania witanolidów
Jak dokładnie witanolidy wpływają na organizm?Wpływ na układ odpornościowy
Ashwagandha może wpływać regulująco na układ odpornościowy, czyli albo go hamować, albo stymulować. Może to zależeć od dawki, uwarunkowań konkretnego organizmu oraz problemu, z którym się boryka. W niektórych sytuacjach powstrzymuje cytokiny prozapalne (IL-6 i TNF-ⲁ), ale w innych może je indukować. W badaniu na myszach wystawionych na promieniowanie gamma, podano ashwagandhę w postaci ekstraktu - efektem był znaczny wzrost liczby komórek układu odpornościowego, czyli białych krwinek. Podobną sytuację zaobserwowano w innych przypadkach, np. u myszy z niedoborem odporności czy u myszy z rakiem jelita grubego. (7) Badania te różniły się między sobą podawanym ekstraktem i problemem, który dotykał myszy, niezbędne są jednak w tym aspekcie badania kliniczne. W pracy przeglądowej A. Singh i in. [2010] czytamy jednak, że przynajmniej 16 witanolidów wykazało zdolność do zatrzymania proliferacji limfocytów T i B. (6) Co potwierdza regulacyjne, dwukierunkowe działanie na układ odpornościowy.Wpływ na układ nerwowy
Ciekawostka: w chorobie Alzheimera używa się blokerów acetylocholinoesterazy, czyli inhibitorów enzymu odpowiedzialnego za rozkład neuroprzekaźników do kwasu octowego i choliny. Okazuje się, że witanolid A również ma takie zdolności. W tej samej chorobie problemem jest także powstawanie tzw. blaszek starczych, których głównym składnikiem jest beta amyloid. Niektóre witanolidy wpływały powstrzymująco na neurodegradację wywołaną własnie tym białkiem, jednak badanie to dotyczyło myszy. (1) Co wskazuje na potrzebę przeprowadzenia większej ilości badań, w tym klinicznych.Potencjalne zastosowania w medycynie
Zastosowanie witanolidów w medycynie może być w przyszłości cennym wsparciem terapii: nowotworowych, chorób neurodegeneracyjnych, chorób sercowo - naczyniowych, w zaburzeniach metabolicznych.Badania naukowe i przyszłe kierunki
Najbardziej wiarygodne i przynoszące wartościowe wnioski badania to badania kliniczne, dlatego bardzo ważne jest, by w przyszłości ich liczba była większa. Przyszłe kierunki badań nad witanolidami mogą wciąż obejmować ich korzystne działanie przeciwko chorobie Alzheimera oraz Parkinsona, ich potencjalne wykorzystanie w terapiach antynowotworowych, ale także w leczeniu cukrzycy, ponieważ witanolidy mogą regulować poziom glukozy we krwi i uwrażliwiać organizm na insulinę, co odkryto w badaniach przedklinicznych.Właściwości nootropowe i antyoksydacyjne
Witanolidy jako tzw. „smart drugs”? Możliwe! Kolejnym obszarem, w którym mogą być wykorzystywane to leki i suplementy wspierające pamięć, koncentrację i funkcje poznawcze, czyli środki o działaniu nootropowym. Z kolei ich antyoksydacyjne działanie ma szeroki wpływ na całe ciało. Wolne rodniki tlenu wykazują działanie niszczące względem komórek, uszkadzając wszystkie tkanki i układy. Składniki o działaniu przeciwutleniającym mają zatem korzystny wpływ na ogólny dobrostan organizmu.Źródła
Zwiń
Rozwiń
Połumackanycz, Milena, et al. "Ashwagandha (Withania somnifera L.)–roślina o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych." Farm Pol 76.8 (2020): 442-447.
Agata, Karolina, et al. "Bioaktywne metabolity wtórne roślin z rodzaju Physalis Bioactive secondary metabolites produced by plants of the genus Physalis." Postepy Hig Med Dosw (Online)64 (2010): 665-673.
Huang, Min, et al. "Withanolides from the genus Physalis: a review on their phytochemical and pharmacological aspects." Journal of Pharmacy and Pharmacology 72.5 (2020): 649-669.
White, Peter T., et al. "Natural withanolides in the treatment of chronic diseases." Anti-inflammatory nutraceuticals and chronic diseases (2016): 329-373.
Zielińska, Agnieszka. "Ashwagandha i męczennica cielista w łagodzeniu stresu i napięcia nerwowego." Gabinet Prywatny297.6 (2024): 27-33.
Singh, Amritpal, et al. "Withanolides: Phytoconstituents with significant pharmacological activities." International Journal of Green Pharmacy (IJGP) 4.4 (2010).
mgr inż. Anna Sobol
-
NOWOŚĆSensoril® – klinicznie przebadana ashwagandhaAffron® – ekstrakt ze znamion szafranuWitamina B6 – wspierająca zmniejszenie uczucia zmęczenia100% vegan
Przeczytaj również
-
Maria Knapik20 kwi 2026Ashwagandha Sensoril - właściwości, działanie i zastosowanieAshwagandha jest jednym z najpopularniejszych adaptogenów na świecie. Składnik ten często wykorzystuje się w suplementach wspierających wyciszenie i lepsze radzenie sobie ze stresem. Jednak nie każdy ekstrakt jest taki sam. Właściwości zależą od różnych cCzytaj -
mgr inż. Anna Sobol28 paź 2025Clean label: naturalny skład i transparentność w suplementachW świecie suplementów coraz większą popularnością cieszy się trend „clean label”, czyli czysta etykieta. Nazwa mówi sama za siebie? Zapraszam do lektury – dowiedzmy się czegoś więcej na ten temat!Czytaj -
mgr inż. Anna Sobol12 lut 2026Adaptogeny – co to jest i jak wspierają organizm w walce ze stresem?Adaptogeny pochodzenia roślinnego pomagają przywrócić naszemu organizmowi zachwianą równowagę. Przyczyniają się do łatwiejszej i szybszej adaptacji naszego ciała względem doznanego stresu.Czytaj