Żeń-szeń - właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Żeń-szeń - azjatycka roślina o wyjątkowych właściwościach

Żeń-szeń to azjatycka roślina zaliczana do ziół adaptagennych, tj. o szerokich działaniu, poprawiających samopoczucie i dopasowujących się do aktualnych potrzeb organizmu. O Panax ginseng mówi się, że poprawia jakość życia, zwłaszcza w połączeniu z suplementacją witaminami i solami mineralnymi. Jest potocznie nazywany „korzeniem życia”. Poza żeń-szeniem właściwym w ziołolecznictwie wykorzystuje się żeń-szeń koreański, indyjski i amerykański. Z kolei żeń-szeń syberyjski to potoczna nazwa eleuterokoku kolczastego, nie będącego gatunkiem należącym do Panax.

Historia stosowania żeń-szenia w medycynie wschodniej

Żeń-szeń jest uprawiany i wykorzystywany w krajach azjatyckich od ponad 4000 lat. Pierwsze opisy rośliny pochodzą z ok. 38-33 r. p.n.e (1). Receptury leków naturalnych były strzeżoną tajemnicą. Przez tysiąclecia był gatunkiem pospolitym, ale na skutek powszechnego stosowania w medycynie ludowej stał się zagrożony wyginięciem. Uprawa stała się koniecznością, chociaż na większą skalę prowadzi się ją dopiero od XIX wieku. Korzeń życia trafił do Europy ok. 1000 roku. Przywiózł go mauretański żeglarz, Ibn Kordoba. Po wypędzeniu Maurów roślina straciła na znaczeniu, a ponownie zaczęto ją stosować w krajach europejskich za sprawą Marco Polo. Do dziś największe uprawy żeń-szenia znajdują się w Chinach, a ponadto w Japonii i Korei, jednak roślina ma znaczenie globalne.

Suplementacja żeń-szenia wpływa pozytywnie m.in. na odporność i kondycje. Dodaje energii, zwiększa wydolność fizyczną, a zarazem zdolności umysłowe. Poprawia koncentrację i odporność na stres. Przeciwdziała lękom. Obniża poziom cukru we krwi. Poprawia libido i wspomaga walkę z zaburzeniami erekcji. Korzeń żeń-szenia działa antyoksydacyjnie neutralizując wolne rodniki i zapobiegając starzeniu się komórek. Najważniejsze w składzie korzenia są saponiny trójterpenowe – ginsenozydy.

Adaptogenne właściwości żeń-szenia - jak łagodzi stres?

Główne związki aktywnie czynne zawarte w korzeniu żeń-szenia, czyli ginsenozydy zmniejszają poziom kortyzolu – hormonu stresu, a jednocześnie wzmacniają funkcję nadnerczy. Oprócz tego zapobiegają spadkowi stężenia neuroprzekaźników monoaminowych, czyli zjawisku, które wywołuje chroniczny stres. Mechanizmy działania są znacznie bardziej złożone, najważniejszy jest jednak efekt. Regularnie, właściwe przyjmowanie żeń-szenia poprawia nastrój, pomaga uporać się z problemami, a przy tym nie powoduje nadmiernego pobudzenia (w przeciwieństwie do kofeiny). Jednocześnie zapobiega stanom lękowym, a może przeciwdziałać groźnej chorobie – depresji (3). Jest zalecany dla osób borykających się z zespołem chronicznego zmęczenia.

Żeń-szeń na odporność - jak wspiera układ immunologiczny?

Właściwości żeń-szenia obejmują wielokierunkową poprawę odporności. Jednakże korzeń sprawdza się w zapobieganiu typowych chorób powodowanych przez infekcje bakteriami czy wirusami. Suplementacja takich roślin leczniczych jak żeń-szeń zwiększa liczbę komórek odpornościowych. Jednocześnie ma działanie przeciwzapalne. Tym samym zmniejsza się ryzyko wystąpienia grypy, przeziębienia i innych chorób infekcyjnych. Jest m.in. przyjmowany przez sportowców (4).

Żeń-szeń a poziom cukru we krwi - jak działa?

Badania przeprowadzane na ochotnikach wykazały, że żeń-szeń obniża poziom glukozy we krwi (5). W tym aspekcie działania za najbardziej wartościowy uznaje się żeń-szeń koreański. Zawiera ginsenozyd Rg3, który zwiększa wydzielanie insuliny z komórek wyspowych trzustki. Ogólnie szeń-szeń nie jest polecany osobom, które mają skłonności do glikemii.

Dawkowanie żeń-szenia - jak stosować ten adaptogen?

Dawka żeń-szenia zależy m.in. od masy ciała i indywidualnych predyspozycji organizmu, a także celu suplementacji. Szacuje się, że dzienne spożycie korzenia wynosi od 0,5 do 2g. W przypadku „gotowych” suplementów, np. ekstraktów czy tabletek należy sugerować się instrukcją zawartą na opakowaniu produktu. Roślinę można stosować przez kilkanaście tygodni (do ok. 3 miesięcy), ale później należy zrobić przerwę (np. miesięczną). Żeń-szeń często jest przyjmowany przed planowanym dużym wysiłkiem umysłowym bądź fizycznym.

Żen-szeń znajdziesz także w naszej autorskiej mieszance ziół na odporność. Spożywanie żeń-szenia w formie naparu jest bardzo proste i smaczne. Żeń-szeń stanowi w naszej mieszance jeden z kilku ziół, synergicznie łącząc w całość właściwości naparu.

chorób neurodegeneracyjnych, np. Alzheimera.

Skutki uboczne i przeciwwskazania stosowania żeń-szenia

Żeń-szeń uchodzi za bezpieczną roślinę leczniczą, jednakże nie można wykluczyć wystąpienia skutków ubocznych. Z reguły wynika to ze stosowania nadmiernych dawek (znacznie przekraczających normę) bądź łączenia z niektórymi, stale przyjmowanymi lekami.

Czy żeń-szeń ma skutki uboczne? Co warto wiedzieć?

Potencjalne skutki „przedawkowania” korzenia żeń-szenia to problemy żołądkowe i nudności. Ponadto mogą wystąpić symptomy odwrotne od oczekiwanych po suplementacji, czyli nadmierna nerwowość, nadpobudliwość, ból głowy i kłopoty ze snem. Prawdopodobieństwo bezsenności występuje także przy zbyt późnym, wieczornym przyjmowaniu.

Przeciwwskazania do stosowania żeń-szenia - kiedy należy unikać tego suplementu?

Żeń-szenia nie powinno się stosować razem z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwzapalnymi. Dodatkowo nie zażywa się go razem z insuliną i alkoholem. Nie należy podawać go dzieciom (poniżej 12 roku życia). Odradza się suplementację u kobiet w ciąży i matek karmiących (ze względu na brak badań przeprowadzonych u tych grup).

Podsumowanie

Co to jest żeń-szeń i dlaczego nazywa się go „korzeniem życia”?

Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) to azjatycka roślina adaptogenna, której najcenniejszą częścią jest korzeń żeń-szenia. Od tysięcy lat stosowany jest w medycynie wschodniej jako surowiec o szerokim wpływie na organizm, zarówno fizyczny, jak i psychiczny. Ze względu na to wielokierunkowe działanie oraz znaczenie dla witalności, odporności i energii bywa określany mianem „korzenia życia”. 

Czym różni się żeń-szeń właściwy od innych „żeń-szeni”?

Żeń-szeń właściwy to Panax ginseng i tylko on uznawany jest za „prawdziwy żeń-szeń”. W obiegu funkcjonują także inne rośliny określane potocznie jako żeń-szeń, np. żeń-szeń indyjski (ashwagandha) czy żeń-szeń syberyjski (eleuterokok), które nie należą do rodzaju Panax. Różnią się one pochodzeniem, składem aktywnym i profilem działania, dlatego nie są tym samym surowcem co korzeń żeń-szenia właściwego.

Żeń-szeń – właściwości: co jest najważniejsze w działaniu żeń-szenia?

Najważniejszą cechą żeń-szenia jest jego szerokie spektrum działania, typowe dla adaptogenów. W tekście podkreślono wpływ na odporność, wydolność fizyczną i umysłową, koncentrację, pamięć oraz odporność na stres. Kluczową rolę odgrywają ginsenozydy – związki aktywne obecne w korzeniu żeń-szenia, odpowiedzialne m.in. za działanie antyoksydacyjne, adaptogenne i wspierające ogólną kondycję organizmu.

Żeń-szeń – zastosowanie: kiedy najczęściej sięga się po korzeń żeń-szenia?

Po korzeń żeń-szenia najczęściej sięga się w okresach zwiększonego obciążenia fizycznego lub psychicznego. Bywa stosowany przy problemach z koncentracją, pamięcią, zmęczeniem oraz obniżoną odpornością. Żeń-szeń bywa również stosowany przed intensywnym wysiłkiem umysłowym lub fizycznym, a także jako element wspierający ogólną witalność i regenerację organizmu.

Jak długo stosować żeń-szeń i czy potrzebna jest przerwa?

Żeń-szeń zaleca się stosować przez określony czas, najczęściej do około 3 miesięcy. Po takim okresie regularnego stosowania warto zrobić przerwę, np. miesięczną, aby organizm nie przyzwyczaił się do działania adaptogenu. Taki cykliczny schemat jest uznawany za bezpieczny i zgodny z tradycyjnym podejściem do suplementacji żeń-szenia.

Kiedy nie stosować żeń-szenia?

Żeń-szenia nie należy stosować w połączeniu z niektórymi lekami, zwłaszcza przeciwzakrzepowymi, przeciwzapalnymi oraz insuliną, ani łączyć go z alkoholem. Żeń-szeń nie jest zalecany dla dzieci poniżej 12. roku życia, kobiet w ciąży i karmiących piersią, ze względu na brak odpowiednich badań. Ostrożność zaleca się również przy skłonności do działań niepożądanych związanych z nadmiernym pobudzeniem.

Żeń-szeń a żeń-szeń indyjski: czy to to samo?

Nie, żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) i żeń-szeń indyjski to dwie różne rośliny. Żeń-szeń indyjski to ashwagandha (Withania somnifera), która zawiera inne związki aktywne i ma odmienny profil działania. Choć obie rośliny zaliczane są do adaptogenów i bywają porównywane, żeń-szeń działa bardziej stymulująco, a ashwagandha ma charakter bardziej uspokajający.

Źródła:

1. https://neuroexpert.org/suplementy/zen-szen/
2. https://koreascience.kr/article/JAKO201004159139825.page
3. https://www.jstage.jst.go.jp/article/jphs/93/4/93_4_458/_article
4. https://www.pzss.org.pl/assets/files/biblioteka-trenera/2012/03_2012_chlebda-skrzypiec-szelag-rola-preparatow-ziolowych-w-profilaktyce-infekcji-u-sportowcow.pdf
5. https://neuroexpert.org/suplementy/zen-szen/