Nasz organizm potrzebuje do działania licznych związków, mikroelementów i makroelementów. Ich poziom nie może być zbyt niski, ani zbyt wysoki — oba te stany mogą objawiać się nieprawidłowościami ze strony różnych układów. Ta sama sytuacja dotyczy magnezu. Chociaż nazywany pierwiastkiem życia, nie oznacza to, że im go więcej, tym lepiej. Przeciwnie — do zachowania homeostazy potrzebne jest jego optymalne stężenie.
Zarówno niedobór, jak i nadmiar magnezu mogą zaburzać prawidłową pracę organizmu, dlatego warto znać ich objawy i konsekwencje. Hipomagnezemia często powoduje skurcze mięśni, zmęczenie, kołatanie serca czy problemy z koncentracją, natomiast zbyt wysokie stężenie magnezu może prowadzić do osłabienia, nudności i zaburzeń rytmu serca. Rozpoznanie tych sygnałów oraz wykonanie badań poziomu magnezu pozwala szybko reagować i przywrócić równowagę elektrolitową.
Spis treści:
W nomenklaturze naukowej, trochę łopatologicznie mówiąc, gdy coś jest „hipo”, to jest tego zbyt mało. Natomiast „hiper” oznacza, że stężenie jest za wysokie. Hipomagnezemia będzie stanem, który oznacza niewystarczającą ilość magnezu w naszym organizmie.
Hipomagnezemię definiuje się jako upośledzenie gospodarki wodno-elektrolitowej. Zawartość magnezu we krwi spada poniżej 0,6 mmol/l (2, 3, 7). Jednym z pierwszych objawów niedoboru magnezu może być równoczesny niedobór wapnia (4). Zaniżone stężenie magnezu powoduje szereg objawów: od łagodnych po poważne.
Wiele zależy od tego, czy niedobór magnezu jest delikatny i tymczasowy, czy jest to stan, który trwa przez długi czas, a niedobór magnezu jest przewlekły. W zależności od tego objawy będą się różnić: od łagodnych, takich jak słynne skurcze łydek, o których pewnie każdy z nas kiedyś słyszał, po poważne choroby, takie jak miażdżyca czy choroba wieńcowa (4).
Niedobór magnezu — objawy, które zdarzają się najczęściej, obejmują przede wszystkim układ mięśniowy i nerwowy.
Pobudliwość nerwowo-mięśniowa jest charakterystycznym objawem niewystarczającej ilości magnezu. Są to skurcze, które pojawiają się samoistnie, na przykład łydek w nocy. Może to być bardzo bolesne. Mięśnie drgają, „skaczą”, ruszają się pod skórą.
Zmęczenie to nieoczywisty objaw, bo może mieć podłoże w wielu różnych niedoborach czy chorobach, a także w trybie życia. Nie można jednak wykluczyć, że przewlekłe zmęczenie ma swoje źródło w niewystarczającej ilości magnezu. Organizm szybciej się wtedy męczy, jest osłabiony.
Niedobory magnezu mogą manifestować się podobnymi objawami, co niedobory żelaza. Gorszy sen, trudności w skupieniu i zachowaniu koncentracji to jedne z nich.
Gdy w organizmie brak magnezu, objawy mogą polegać także na odczuwaniu drętwień — parestezji — oraz drgań powiek lub warg. Jeśli powieki samoistnie podskakują, to znak, że być może trzeba się przyjrzeć poziomowi magnezu.
Nierówne bicie serca, szarpania, kołatania, „podskakujące” bicie serca to odczucia, które określają zaburzenia rytmu serca. Jest to objaw, który wiele osób skłania do niepokoju o własne zdrowie.
Brak magnezu — objawy neurologiczne, czyli temat trudny, bo również mogący mieć podłoże w innych stanach patologicznych. Magnez odgrywa ważną rolę w układzie nerwowym, wpływa na pobudliwość neuronów, uwalnianie neuroprzekaźników, transport elektronów i równowagę elektrolitową w organizmie (1, 2). Stąd jego wpływ między innymi na procesy poznawcze.
Innymi objawami mogą być:
Może wystąpić tężyczka, która ma swoją przyczynę również w zbyt niskim poziomie wapnia.
Niestety, niedobory magnezu mogą objawiać się wystąpieniem stanów lękowych i depresji, a także ogólnym obniżeniem samopoczucia i nerwowością.
Niedobory magnezu — objawy nietypowe dotyczą kondycji skóry czy włosów. Zaburzenia mogą dotyczyć także pogorszenia odporności oraz miesiączkowania.
Objawy skórne niedoboru magnezu to:
Mogą jednak wynikać również z wielu innych przyczyn, nie są zatem charakterystyczne.
Utrata włosów i słabe paznokcie to objawy, które można podpiąć pod niedobór biotyny czy żelaza, ale okazuje się, że mogą świadczyć również o zbyt niskim poziomie magnezu.
Ponieważ magnez jest związany także z prawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego, jego niedobór może upośledzić odporność. Miesiączki natomiast mogą być bardziej bolesne, a PMS mocniej dokuczliwy.
Długotrwałe, zbyt niskie stężenie magnezu może doprowadzić do licznych, poważnych problemów zdrowotnych:
Niski poziom magnezu zwiększa opór naczyniowy wewnątrz naczyń krwionośnych, w efekcie rośnie ciśnienie krwi (11). Rośnie ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej serca oraz udaru mózgu. Pojawia się częstoskurcz komorowy (6).
Gdy jest zbyt mało magnezu, upośledzony zostaje proces mineralizacji kości, szczególnie w okresie postmenopauzalnym, przez co rośnie ryzyko osteoporozy (9).
Niedobór magnezu może być:
Niewystarczająca podaż magnezu z dietą może doprowadzić do jego zbyt małej ilości w organizmie. W pracy K. Wyskida i J. Chudek [2016] czytamy, że w Polsce rzadko dochodzi do tego, że hipomagnezemia wywołana jest dietą, mimo faktu, że ta jest niejednokrotnie uboga w magnez (10).
Spożywanie alkoholu oraz alkoholizm nie sprzyjają utrzymywaniu prawidłowego poziomu magnezu. Podobnie jak przewlekły stres.
Niedobory magnezu często są stwierdzane jako efekt uboczny stosowania niektórych leków:
Jeśli chodzi o nadmiar magnezu, objawy przedawkowania obejmują przede wszystkim dolegliwości ze stanu układu pokarmowego i nerwowego. Hipermagnezemię określa się wtedy, gdy stężenie magnezu wynosi powyżej 1.5 mmol/l, a niektóre źródła mówią o 1.2 mmol/l (8, 9).
Będzie to biegunka i w konsekwencji odwodnienie (9). Może wystąpić efekt przeczyszczający.
Objawy przedawkowania magnezu to także zaburzenia świadomości, problemy ze snem czy dezorientacja (13).
Istnieją pewne grupy osób, które mogą być narażone na niedobór magnezu, przy założeniu, że nie wspominamy tutaj o tych osobach, które stosują niezbilansowaną i ubogą dietę.
Wraz z rozwojem płodu i łożyska, zwiększa się zapotrzebowanie kobiety w ciąży na magnez. Podczas karmienia część tego pierwiastka jest przekazywana wraz z mlekiem do dziecka. Dobór suplementów diety w tym szczególnym czasie należy skonsultować z lekarzem ginekologiem.
Przeczytaj także: Dieta w ciąży - zdrowe odżywianie dla przyszłych mam
Dlaczego dzieci oraz młodzież mogą być szczególnie narażone na niedobory magnezu? Wiąże się to z intensywnym wzrostem, aktywnością fizyczną, stresem szkolnym, a czasem z wybiórczością pokarmową. Zdarza się, że dzieci często przechodzą infekcje, które dodatkowo mogą wpływać na poziom magnezu.
Przewlekłe choroby i wiek mogą sprawiać, że gospodarka przyswajania magnezu jest zaburzona. Do chorób, które wpływają hamująco na wchłanianie magnezu należą:
Poziom magnezu najlepiej sprawdzić w laboratoryjnym badaniu krwi.
Badanie magnezu można przeprowadzić na trzy sposoby:
Jeśli odczuwasz któreś z wymienionych tu objawów lub inne, warto powiedzieć o tym lekarzowi. Badanie magnezu możesz wykonać prywatnie i przedstawić mu wyniki na wizycie lub zapytać o podstawę do badania laboratoryjnego, wtedy lekarz POZ może wystawić skierowanie na badanie magnezu w ramach NFZ.
Dolegliwości wymienione powyżej powinny skłonić do dalszej diagnostyki, ponieważ mogą wynikać zarówno z niedoboru magnezu, jak i mieć podstawy w innych problemach zdrowotnych.
Nie będzie zaskoczeniem, że magnez możemy uzupełniać:
Magnez znajdziesz m. in. w:
Suplementy magnezu nie są sobie równe. Mogą to być:
Najkorzystniej wybierać dobrze przyswajalne formy organiczne, takie jak cytrynian magnezu. Do nieorganicznych należą tlenki, chlorki czy węglany, a także siarczany (14).
Pirydoksyna, czyli witamina B6 ma wpływ na przepuszczalność kanałów w błonie komórkowej, dzięki czemu magnez jest lepiej przyswajalny (12). Stąd obecność tej witaminy w niektórych preparatach przeznaczonych do suplementacji magnezu.
Co zrobić, aby nie dopuścić do niedoboru magnezu? Najważniejsze jest to, by zrobić co w swojej mocy, a tutaj najbardziej możemy skupić się na diecie i stylu życia. Jeśli stosujemy suplementy, nie powinniśmy łączyć magnezu z kwasami fitynowymi (razowy chleb, brązowy ryż, płatki owsiane), hamująco na wchłanianie tego pierwiastka działają również fosforany (np. mleko).
Dobrze skomponowana, zbilansowana dieta w której nie brakuje produktów spożywczych bogatych w magnez to pierwszy krok ku temu, by zmniejszyć ryzyko niedoboru. Nie bez znaczenia jest jednak także tryb życia, czyli umiarkowany wysiłek fizyczny, wysypianie się, unikanie używek. Szczególnie niekorzystne będzie tutaj spożywanie alkoholu.
Należenie do grupy ryzyka wystąpienia niedoboru magnezu powinno skłonić do systematycznego monitorowania stężenia tego pierwiastka, zgodnie z zaleceniami lekarza.
Trudno mówić o całkowitym unikaniu stresu, który jest jednym z czynników przyczyniającym się do utraty magnezu. Warto się jednak starać, by redukować go tak mocno, jak to możliwe — znaleźć swoje własne sprawdzone sposoby na odstresowanie się.
Kiedy wystąpi brak magnezu, objawy skupiają się na mięśniach i układzie nerwowym – skurcze, drgania, „podskakiwania” mięśni bez naszej woli, a do tego zmęczenie, bóle głowy czy zaburzenia poznawcze lub stany lękowe mogą skłonić do sprawdzenia, czy problem nie leży w zbyt małej ilości magnezu w organizmie. Ważne, by nie ignorować tych sygnałów, ponieważ mogą przerodzić się w poważniejsze problemy.
Do wczesnych sygnałów, które powinny skłonić do wizyty u lekarza są wszelkie objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego: nadciśnienie, „potykanie” się serca, arytmia, nierównomierne bicie, ale też inne, wymienione wyżej.
Pamiętaj, że ten artykuł nie stanowi porady medycznej, a jedynie zbiór informacji na temat magnezu – skonsultuj się z lekarzem zawsze wtedy, gdy coś dotyczącego stanu Twojego zdrowia Cię niepokoi. Pamiętaj, że występują również nietypowe objawy niedoboru magnezu.
Długotrwała hipomagnezemia jest niebezpieczna dla zdrowia, zwłaszcza dla serca, układu naczyniowego oraz nerwowego, dlatego odczuwając objawy mogące świadczyć o niedoborze magnezu nie warto zwlekać z wizytą u lekarza. Szybko wdrożone leczenie niedoborów pod okiem specjalisty może uchronić przed niebezpiecznymi skutkami zbyt niskiego stężenia tego pierwiastka. Niedobór może przyczynić się nawet do zaistnienia nowotworów żołądka czy jelit (13), sprawa nie powinna być zatem bagatelizowana.
Czym jest niedobór magnezu (hipomagnezemia)?
Hipomagnezemia to stan, w którym poziom magnezu w organizmie jest zbyt niski i dochodzi do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. O niedoborze mówi się, gdy stężenie magnezu we krwi spada poniżej 0,6 mmol/l. Zbyt mała ilość magnezu może wywoływać zarówno łagodne, jak i poważne objawy, często dotyczące wielu układów jednocześnie.
Jakie są najczęstsze objawy niedoboru magnezu?
Najczęściej pojawiają się dolegliwości ze strony układu mięśniowego i nerwowego, takie jak bolesne skurcze łydek, drżenie i „podskakiwanie” mięśni. Mogą wystąpić zmęczenie, ogólne osłabienie, gorszy sen, problemy z koncentracją oraz drgania powiek czy warg. U części osób pojawiają się parestezje (mrowienia, drętwienia), kołatanie serca, bóle głowy, a także objawy dermatologiczne, wypadanie włosów, łamliwość paznokci, obniżona odporność i bardziej dokuczliwe miesiączki.
Jakie objawy neurologiczne i psychiczne mogą świadczyć o niedoborze magnezu?
Magnez wpływa na pobudliwość neuronów, uwalnianie neuroprzekaźników, transport elektronów i równowagę elektrolitową, dlatego jego niedobór może odbijać się na układzie nerwowym. Mogą pojawić się bóle migrenowe, zawroty głowy, nadpobudliwość, tężyczka oraz zaburzenia procesów poznawczych. Niedostateczna ilość magnezu może też wiązać się z występowaniem stanów lękowych, objawów depresyjnych, nerwowości i ogólnego obniżenia samopoczucia.
Jakie są skutki długotrwałego niedoboru magnezu?
Przewlekła hipomagnezemia zwiększa ryzyko wielu poważnych chorób. Może sprzyjać rozwojowi schorzeń układu sercowo-naczyniowego, miażdżycy, cukrzycy typu II i zaburzeń gospodarki glukozy oraz insuliny. Zbyt niski poziom magnezu wiązany jest również z chorobą Alzheimera, udarem mózgu, depresją, migrenami, padaczką, nowotworami oraz osteoporozą na skutek upośledzonej mineralizacji kości.
Jakie są najczęstsze przyczyny niedoboru magnezu?
Niedobór magnezu może mieć charakter pierwotny, wynikający z diety, która nie pokrywa zapotrzebowania, lub wtórny, związany z zaburzeniami wchłaniania, chorobami, stanami zapalnymi i przyjmowanymi lekami. Hipomagnezemii sprzyjają m.in. przewlekły stres, nadmierne spożywanie alkoholu, niewydolność nerek i tarczycy, nowotwory, niektóre choroby autoimmunologiczne, zapalenie trzustki i wątroby, kwasica oraz określone zespoły genetyczne. Do obniżenia poziomu magnezu przyczyniają się także leki moczopędne, inhibitory pompy protonowej i inne wymienione w tekście preparaty.
Czym jest nadmiar magnezu (hipermagnezemia) i jakie daje objawy?
Hipermagnezemię rozpoznaje się, gdy stężenie magnezu we krwi przekracza ok. 1,2–1,5 mmol/l, w zależności od przyjętych kryteriów. Objawy nadmiaru magnezu dotyczą głównie układu pokarmowego i nerwowego. Mogą wystąpić biegunki, efekt przeczyszczający, odwodnienie, zaburzenia świadomości, problem ze snem oraz dezorientacja.
Kto jest szczególnie narażony na niedobór magnezu?
Większe ryzyko niedoboru dotyczy kobiet w ciąży i karmiących, ponieważ magnez jest potrzebny zarówno do rozwoju płodu, łożyska, jak i przekazywany jest z mlekiem. Dzieci i młodzież w okresie wzrostu zużywają więcej magnezu ze względu na intensywny rozwój, aktywność fizyczną, stres szkolny i częste infekcje. Osoby starsze oraz przewlekle chore (m.in. z niewydolnością nerek, wątroby, tarczycy, chorobami autoimmunologicznymi, nowotworami) mogą mieć zaburzoną gospodarkę magnezową i wymagają szczególnej kontroli.
Jak diagnozuje się niedobór i nadmiar magnezu?
Poziom magnezu ocenia się przede wszystkim w laboratoryjnym badaniu krwi. Można oznaczyć całkowite stężenie w surowicy, stężenie aktywnych jonów Mg²⁺ oraz zawartość magnezu w przestrzeni międzykomórkowej. Objawy kliniczne są ważną wskazówką do diagnostyki i powinny zostać omówione z lekarzem, który może zlecić badania w ramach NFZ lub ocenić wyniki wykonane prywatnie.
Jak uzupełnić niedobór magnezu?
Magnez można uzupełniać na dwa główne sposoby: poprzez zbilansowaną dietę oraz dobrze dobraną suplementację. W codziennym jadłospisie warto uwzględniać produkty bogate w magnez, takie jak kakao, gorzka czekolada, orzechy laskowe, migdały, sery podpuszczkowe, banany, mięso i produkty zbożowe. W suplementach magnez występuje w różnych formach (np. cytrynian, jabłczan, asparaginian, glicynian, mleczan, chlorek, węglan, tlenek), a najlepiej wybierać dobrze przyswajalne formy organiczne.
Jaką rolę pełni witamina B6 w przyswajaniu magnezu?
Witamina B6 (pirydoksyna) wpływa na przepuszczalność kanałów w błonach komórkowych. Dzięki temu ułatwia transport magnezu do komórek i poprawia jego wykorzystanie przez organizm. Z tego powodu bywa składnikiem preparatów z magnezem, które mają wspierać efektywność suplementacji.
Jak zapobiegać niedoborom magnezu?
Podstawą profilaktyki jest zbilansowana dieta bogata w produkty zawierające magnez oraz dbanie o styl życia: umiarkowany wysiłek fizyczny, wysypianie się i unikanie używek, zwłaszcza alkoholu. Warto zwracać uwagę na interakcje — magnezu nie powinno się łączyć z dużą ilością kwasów fitynowych (np. razowy chleb, brązowy ryż, płatki owsiane) oraz fosforanów (np. mleko), które mogą ograniczać jego wchłanianie. Osoby z grup ryzyka powinny regularnie monitorować poziom magnezu zgodnie z zaleceniami lekarza i redukować czynniki zwiększające utratę magnezu, takie jak przewlekły stres.
Kiedy objawy mogą świadczyć o niedoborze magnezu i kiedy zgłosić się do lekarza?
O niedoborze magnezu mogą świadczyć m.in. skurcze i drżenia mięśni, „podskakiwanie” włókien mięśniowych, przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, zaburzenia snu, stany lękowe czy inne objawy ze strony układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Wczesnymi sygnałami, których nie należy ignorować, są także zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie, arytmia i „potykanie się” serca. Długotrwała hipomagnezemia jest niebezpieczna, dlatego przy wystąpieniu takich dolegliwości warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, wykonać odpowiednie badania i w razie potrzeby wdrożyć leczenie, zanim dojdzie do poważnych powikłań.
.jpg)
